DDIA·مطالعهSTUDY

Designing Data-Intensive Applications · ویرایش دوم· 2nd Edition

سیستم‌های داده‌محور را فصل‌به‌فصل بشکافTake data-intensive systems apart, chapter by chapter

۱۴ فصل با توضیحِ سادهٔ فارسی و مثال‌های ملموس کنارِ موضوع‌ها؛ همراه با نمودارهای تعاملی، روایتِ گام‌به‌گام و پرسش‌های مرور. Each chapter distilled to its essence — with interactive diagrams, a step-by-step teacher narration and an interview pack. In Persian and English.

شروع از فصل ۱Start with Chapter 1 دیدن نقشه راه ←See the roadmap → ⭐ ستاره در GitHub⭐ Star on GitHub
۱۴14 فصلchapters· ۱۱۳113 نمودار تعاملیinteractive diagrams· فارسی / EnglishPersian / English

نقشه راهThe roadmap

از انتخابِ معماری تا مسئولیتِ استفاده از دادهFrom trade-offs to doing the right thing
01

انتخاب‌ها و هزینه‌های معماری سیستم‌های دادهTrade-offs in data systems architecture

چرا ثبتِ خرید، جست‌وجوی کالا و گزارشِ فروش نیازهای متفاوتی دارند؟ انتخابِ ابزار را با همین مثال دنبال می‌کنیم.Operational vs analytical, system of record vs derived data, cloud, and distributed vs single-machine.

۸8 نمودارdiagrams
02

نیازمندی‌های غیرعملکردیNonfunctional requirements

با مثالِ درخواستِ سفر می‌بینیم سرعتِ پاسخ، تحملِ خرابی و رشدِ تعداد کاربران چگونه سنجیده می‌شوند.Performance and percentiles, reliability, scalability and maintainability.

۶6 نمودارdiagrams
03

مدل‌های داده و زبان‌های کوئریData models and query languages

رزومه، سفارش و رابطهٔ آشنایی را با جدول، سند، گراف و تاریخچهٔ رویدادها مدل می‌کنیم.Relational vs document, normalization, graphs and Cypher, event sourcing and CQRS.

۸8 نمودارdiagrams
04

ذخیره‌سازی و بازیابیStorage and retrieval

می‌بینیم شمارهٔ یک سفارش چگونه سریع پیدا می‌شود و جمعِ میلیون‌ها فروش چگونه محاسبه می‌شود.Indexes, LSM-trees and B-trees, columnar storage, text and vector indexes.

۶6 نمودارdiagrams
05

کدگذاری و تکاملEncoding and evolution

وقتی نسخهٔ جدیدِ اپ فیلد تازه‌ای می‌فرستد، نسخه‌های قدیمی و داده‌های قبلی چگونه همچنان کار می‌کنند؟Backward/forward compatibility, JSON, Protobuf and Avro, modes of dataflow.

۶6 نمودارdiagrams
06

تکثیرReplication

با مثالِ ویرایشِ پروفایل و یادداشتِ آفلاین می‌بینیم نسخه‌های داده چگونه همگام می‌شوند و تعارض از کجا می‌آید.Single-leader, multi-leader and leaderless — from lag to quorum conflict resolution.

۶6 نمودارdiagrams
07

تقسیم داده (شاردینگ)Sharding

سفارشِ مشتریان را میان چند سرور تقسیم می‌کنیم و اثرِ کلیدِ تقسیم، بارِ نامتوازن و جابه‌جایی را می‌بینیم.Key-range vs hash, rebalancing, request routing and secondary indexes.

۶6 نمودارdiagrams
08

تراکنش‌هاTransactions

دو نفر آخرین صندلی را می‌خواهند؛ تراکنش و کنترلِ هم‌زمانی چگونه جلوی رزروِ ناسازگار را می‌گیرند؟ACID in practice, isolation levels up to serializability, anomalies and 2PC.

۸8 نمودارdiagrams
09

دردسرهای سیستم‌های توزیع‌شدهThe trouble with distributed systems

درخواست فرستاده شده ولی پاسخی نرسیده؛ با مثالِ مرسوله، نتیجهٔ نامشخص، بازتلاش و مجوزِ قدیمی را بررسی می‌کنیم.Timeout ambiguity, skewed clocks, zombies with fencing tokens, the system model.

۹9 نمودارdiagrams
10

سازگاری و اجماعConsistency and consensus

پس از خرابیِ سرورِ اصلی، گره‌ها چگونه بر رهبرِ تازه توافق می‌کنند و تصمیم‌های قبلی را حفظ می‌کنند؟Linearizability, logical clocks, consensus over a shared log, Raft.

۱۰10 نمودارdiagrams
11

پردازش دسته‌ایBatch processing

گزارشِ شبانهٔ فروش را از فایلِ خام تا تقسیمِ کار، بازیابیِ خطا و انتشارِ خروجیِ کامل دنبال می‌کنیم.From Unix pipelines to MapReduce and dataflow engines with shuffle and sort-merge joins.

۱۲12 نمودارdiagrams
12

پردازش جریانیStream processing

سفارش‌ها زنده می‌رسند؛ پیامِ تکراری یا دیررس چگونه باید در شمارش و گزارش مدیریت شود؟Log-based brokers, dual writes and CDC, windows, event time and exactly-once.

۱۰10 نمودارdiagrams
13

فلسفه سیستم‌های جریانیA philosophy of streaming systems

تغییرِ قیمت از مرجع به کش، جست‌وجو و گزارش می‌رسد؛ چطور این مسیر را قابل‌بازسازی و قابل‌اعتماد نگه داریم؟Derived data, causal ordering, correctness without distributed transactions, the coordination sweet spot.

۱۱11 نمودارdiagrams
14

کار درست را انجام بدهDoing the right thing

با مثالِ استخدام و مسیریابی، اثرِ سوگیری، ردیابی، رضایت و جمع‌آوریِ دادهٔ اضافی را بررسی می‌کنیم.Predictive analytics and the algorithmic prison, bias and proxies, surveillance and consent, data as power.

۱۰10 نمودارdiagrams

Own the Stack.
Make Your Own
AI Platform.

پروژهٔ نهایی DDIA. ۱۴ فصل را به یک پلتفرم AI وصل کن: دادهٔ زنده، agent پایدار، بررسی رخداد، ارزیابی نسخه و مدیریت مدل. از معماری و UML تا آزمون خرابی و مدارک رزومه.The DDIA final project. Turn 14 chapters into one AI platform: live data, durable agents, incident investigation, release evaluation, and model management. From architecture and UML to failure tests and portfolio evidence.

وارد پروژهٔ نهایی شوEnter the capstone

یک پلتفرم. پنج قابلیت.One platform. Five capabilities.

  1. Live Context
  2. Durable Agent Runtime
  3. AI Incident Investigator
  4. Evaluation & Release
  5. Model Gateway & Serving

کارگاه مرحله‌به‌مرحله؛ نیازها، تخمین‌ها، ADR و فلوِ متحرکِ پیشنهادی.A guided workshop: requirements, estimates, ADRs, and a proposed animated flow.

در هر فصل چه می‌خوانیWhat each chapter gives you

i.

اصل مطلب، نه حاشیهThe essence, not the digressions

هر فصل به مهم‌ترین مفاهیم و تریدآف‌هایش فشرده شده است.Each chapter is compressed to its key ideas and trade-offs.

ii.

نمودار با روایت مدرسDiagrams with a teacher narration

بعد از هر نمودار، شکل گام‌به‌گام خوانده می‌شود؛ انگار مدرسی کنار تخته ایستاده است.After each diagram the figure is read aloud step by step, as if a teacher stood at the board.

iii.

بسته مصاحبه و تمرینInterview pack and exercises

جدول یک‌نگاه، سوالات پرتکرار، اشتباهات رایج، چک‌لیست پنج‌دقیقه‌ای و ۴۷ تمرینِ بازبینی‌شده با سطح، اولویت و نسخهٔ مصاحبه‌ای.An at-a-glance table, frequent questions, common mistakes, a five-minute checklist and 47 reviewed exercises with levels, priorities and interview briefs.

ارزیابی ۲۰۲۶ و مسیر مطالعهٔ Senior / Staff2026 assessment and Senior / Staff study path